مقاله تحلیلی جنگ اسرائیل و لبنان تا پیش از 2023
​​​​​​​فهرستی از معروف‌ترین و تأثیرگذارترین فیلم‌هایی با موضوع جنگ اسرائیل و لبنان ​​​​​​​

جنگ اسرائیل و لبنان تا پیش از 7 اکتبر 2023

  مقدمه  

از زمان تأسیس رژیم صهیونیستی در سال ۱۹۴۸، مرزهای شمالی این رژیم با لبنان همواره یکی از ناپایدارترین خطوط تماس در خاورمیانه بوده است. لبنان، کشوری کوچک با ساختاری پیچیده از طوایف و احزاب سیاسی، در بسیاری از مقاطع به میدان بازتابی از بحران‌های گسترده‌تر عرب و اسرائیل بدل شد.
پس از شکست اعراب در جنگ ۱۹۶۷، گروه‌های مقاومت فلسطینی بخشی از خاک لبنان را به پایگاه عملیات خود تبدیل کردند. حضور سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جنوب لبنان، به‌ویژه پس از اخراج از اردن در سال ۱۹۷۰، موازنه شکننده داخلی لبنان را بر هم زد و این کشور را به‌تدریج به صحنه درگیری مستقیم با اسرائیل کشاند.

در دهه ۱۹۷۰، با آغاز جنگ داخلی لبنان، گروه‌های مختلف لبنانی نقش متفاوتی در این تقابل ایفا کردند. حرکه امل به رهبری امام موسی صدر و سپس نبیه بری، به عنوان جنبشی شیعی در جنوب لبنان ظهور کرد و در کنار جنبش‌های چپ‌گرای لبنانی و فلسطینی، در برابر نفوذ اسرائیل ایستاد. با این حال، درگیری‌های داخلی و تفاوت رویکردها در قبال حضور فلسطینی‌ها، ساختار مقاومت را چندپاره کرد.

در سال ۱۹۸۲، حمله گسترده اسرائیل به لبنان با هدف نابودی سازمان آزادی‌بخش فلسطین، به اشغال بیروت انجامید. پیامدهای این تهاجم، زمینه‌ساز شکل‌گیری نیرویی تازه به نام حزب‌الله شد؛ گروهی که با حمایت ایران و در واکنش به اشغال اسرائیل، به‌تدریج جایگزین نیروهای پراکنده شیعی از جمله بخشی از اعضای امل شد و به محور اصلی مقاومت در برابر اسرائیل تبدیل گردید.

در سال ۲۰۰۰، پس از ۱۸ سال اشغال، نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان عقب‌نشینی کردند. اما صلح برقرار نشد. در تابستان ۲۰۰۶، در پی اسارت دو سرباز اسرائیلی توسط حزب‌الله، جنگی ۳۳ روزه درگرفت که توازن جدیدی از قدرت و بازدارندگی را در مرز لبنان و اسرائیل تثبیت کرد.
در سال‌های بعد، با وجود ظاهری از آرامش، وضعیت به‌گونه‌ای ناپایدار باقی ماند. اسرائیل بارها اهداف مرتبط با حزب‌الله و متحدانش را در سوریه هدف قرار داد و در مقابل، حزب‌الله با توسعه زرادخانه موشکی خود موازنه‌ای بازدارنده ایجاد کرد.
تا پیش از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، مرز لبنان و اسرائیل در حالت «نه جنگ، نه صلح» قرار داشت؛ وضعیتی که در آن هر درگیری محدود می‌توانست به جنگی فراگیر تبدیل شود. با آغاز جنگ غزه، این توازن شکننده بار دیگر در معرض فروپاشی قرار گرفت و شمال اسرائیل به یکی از کانون‌های بالقوه بحران در خاورمیانه بدل شد.

  1. علل آغاز جنگ  

1- فعالیت‌های نظامی و نفوذ گروه‌های فلسطینی مانند سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) در جنوب لبنان.
2- حملات و اقدامات نظامی متقابل میان اسرائیل و نیروهای فلسطینی، جنبش امل و حزب‌الله.
3- حضور نظامی اسرائیل در مرزهای لبنان و تلاش برای نابودی پایگاه‌های مقاومت.
4- بحران‌های سیاسی داخلی لبنان و نقش بازیگران خارجی در تشدید تنش‌ها.

  2. زمینه‌های تاریخی  

1- پیدایش سازمان آزادی‌بخش فلسطین در لبنان پس از سال ۱۹۶۷ و استقرار آن در جنوب لبنان.
2- جنگ داخلی لبنان (۱۹۷۵-۱۹۹۰) و تاثیرات آن بر حضور گروه‌های مسلح و نظامی در لبنان.
3- حمله اسرائیل به لبنان در سال ۱۹۷۸ (عملیات صخره سخت) و بعد از آن.
4- جنگ ۱۹۸۲ اسرائیل علیه لبنان با هدف نابودی پایگاه‌های فلسطینی.
5- شکل‌گیری حزب‌الله در پاسخ به حضور اسرائیل و نقش آن در جنگ‌های بعدی.

  3. مراحل جنگ  

جنگ ۱۹۸۲: آغاز با عملیات نظامی گسترده اسرائیل در لبنان و محاصره بیروت.
دوره اشغال جنوب لبنان (۱۹۸۲–۲۰۰۰): حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان و مقاومت حزب‌الله.
جنگ ۲۰۰۶: درگیری گسترده میان اسرائیل و حزب‌الله که ۳۴ روز طول کشید.
درگیری‌های پس از ۲۰۰۶: نوسانات نظامی و تنش‌های مداوم در مرزهای دو کشور.

  4. دلایل حملات اسرائیل به لبنان در گذشته  

دلایل حملات اسرائیل به لبنان در گذشته ترکیبی از عوامل نظامی، سیاسی، امنیتی و جغرافیایی است که در طول دهه‌ها تغییر کرده‌اند. در اینجا مروری دقیق و تحلیلی داریم بر مهم‌ترین علل تاریخی حملات اسرائیل به لبنان:

۱. استقرار گروه‌های فلسطینی در جنوب لبنان (دهه ۱۹۷۰)
پس از خروج سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) از اردن در پی وقایع "سپتامبر سیاه" (۱۹۷۰)، نیروهای فلسطینی به جنوب لبنان منتقل شدند و آنجا را به پایگاهی برای حمله به اسرائیل تبدیل کردند. اسرائیل ادعا می‌کرد که از مرزهای شمالی‌اش هدف موشک‌باران و حملات چریکی قرار می‌گیرد.
نتیجه:
1- حملات محدود اسرائیل به جنوب لبنان آغاز شد.
2- درگیری‌های مرزی و بمباران پایگاه‌های فدائیان فلسطینی افزایش یافت.

۲. جنگ داخلی لبنان (۱۹۷۵–۱۹۹۰)
جنگ داخلی پیچیده لبنان موجب شد که دولت مرکزی کنترل مؤثری بر جنوب کشور نداشته باشد. اسرائیل این ضعف را فرصتی برای مداخله در امور لبنان و مقابله با گروه‌های فلسطینی دید.
دلایل اسرائیل:
1- نابودی ساف به‌عنوان یک تهدید مستقر در لبنان.
2- حمایت از شبه‌نظامیان مسیحی متحد اسرائیل (مثل فالانژها).

۳. عملیات «صلح برای جلیل» (۱۹۸۲) – تهاجم بزرگ نظامی
در پی ترور نافرجام سفیر اسرائیل در لندن (که اسرائیل آن را به سازمان‌های فلسطینی نسبت داد)، ارتش اسرائیل در ژوئن ۱۹۸۲ حمله‌ای گسترده به لبنان آغاز کرد و تا بیروت پیشروی کرد.
اهداف اعلام‌شده:
1- اخراج ساف از لبنان (موفق شد، ساف به تونس منتقل شد).
2- ایجاد "منطقه حائل" در جنوب لبنان.
3- حمایت از گروه‌های مسیحی برای تأسیس دولت هم‌پیمان.

پیامدها:
- اشغال بخشی از خاک لبنان تا سال ۲۰۰۰.
- کشتار صبرا و شتیلا توسط فالانژها (تحت حمایت اسرائیل)؛ انتقادات شدید بین‌المللی.

۴. مقابله با حزب‌الله (۱۹۸۵ به بعد)
پس از خروج ساف، حزب‌الله به‌عنوان یک جنبش شیعه تحت حمایت ایران و سوریه در جنوب لبنان قدرت گرفت و جنگ چریکی علیه اشغال اسرائیل را آغاز کرد.
اقدامات اسرائیل:
1- عملیات‌های هوایی و زمینی علیه مواضع حزب‌الله.
2- ایجاد "کمربند امنیتی" در جنوب لبنان تا سال ۲۰۰۰.
3- هدف‌گیری زیرساخت‌های لبنان برای فشار بر دولت مرکزی.

۵. جنگ ۳۳ روزه (۲۰۰۶) – جنگ اسرائیل و حزب‌الله
در پاسخ به اسارت دو سرباز اسرائیلی توسط حزب‌الله، اسرائیل حمله هوایی و زمینی گسترده‌ای علیه لبنان انجام داد.
اهداف اعلامی:
1- آزادسازی گروگان‌ها.
2- نابودی توان موشکی حزب‌الله.

پیامدها: 
1- کشته شدن بیش از ۱۲۰۰ غیرنظامی لبنانی.
2- ویرانی شدید زیرساخت‌های لبنان.
3-شکست نسبی اسرائیل در دستیابی به اهداف؛ مقاومت شدید حزب‌الله.
4- فشار بین‌المللی و تصویب قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت.

۶. دلایل استراتژیک و بلندمدت اسرائیل
1- جلوگیری از استقرار نیروهای دشمن در نزدیکی مرز شمالی.
2- تلاش برای تضعیف محور مقاومت (ایران، سوریه، حزب‌الله).
3- استفاده از حملات برای بازدارندگی یا تغییر معادلات منطقه‌ای.
4- نفوذ در سیاست لبنان از طریق حمایت از گروه‌های خاص.
​​​​
  5. نتایج و تبعات جنگ  

1- تخریب گسترده زیرساخت‌ها و تلفات انسانی در لبنان.
2- تقویت جایگاه حزب‌الله به عنوان نیروی سیاسی و نظامی قدرتمند در لبنان.
3- کاهش حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان و عقب‌نشینی کامل در سال ۲۰۰۰.
4- افزایش نگرانی‌های امنیتی و تنش‌های مکرر در منطقه.
​​​​​​​
  6. تأثیرات بر سینما و رسانه  
​​​​​​​
1- تولید فیلم‌ها و مستندهای متعدد درباره جنگ، مقاومت و زندگی مردم لبنان و اسرائیل.
2- بازتاب رسانه‌ای گسترده در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی.
3- تاثیرگذاری این جنگ‌ها بر تصویر منطقه و نحوه پوشش خبری در رسانه‌ها.
​​​​​​​
  7. پیامدهای فرهنگی و اقتصادی  

1- تأثیرات عمیق جنگ بر جامعه لبنان، از جمله مهاجرت‌ها و تغییرات اجتماعی.
2- آسیب‌های اقتصادی گسترده و تخریب زیرساخت‌ها.
3- تغییر نگرش‌ها نسبت به مقاومت و امنیت در هر دو کشور.
4- تأثیر بر فرهنگ عامه، ادبیات و هنرهای معاصر منطقه.​​​​​​​

​​​​​​​نتیجه‌گیری:

اسرائیل در گذشته به دلایل امنیتی (مقابله با ساف و حزب‌الله)، استراتژیک (ایجاد منطقه حائل) و سیاسی (تغییر ساختار قدرت در لبنان) بارها به خاک این کشور حمله کرده است. با وجود توجیهات امنیتی اسرائیل، این حملات معمولاً با تلفات غیرنظامی سنگین، بحران‌های انسانی و محکومیت‌های بین‌المللی همراه بوده‌اند.

​​​​​​​

فهرستی از معروف‌ترین و تأثیرگذارترین فیلم‌هایی با موضوع جنگ اسرائیل و لبنان ​​​​​​​