سینما حقیقت "سینما وریته"

✤ تاریخچه و تأثیر آن در سینمای مستند

سینما وریته (Cinema Vérité) یا "سینمای حقیقت"، یک سبک فیلم‌سازی مستند است که در دهه 1960 شکل گرفت و تأثیر عمیقی بر سینمای مستند و حتی داستانی گذاشت.این جنبش بر واقع‌گرایی، ثبت بی‌واسطه رویدادها و حداقل دخالت فیلم‌ساز در جریان روایت تأکید دارد.

✤ ریشه‌های سینما وریته

اصطلاح Cinema Vérité که به معنای "سینمای حقیقت" است، از مستندساز و نظریه‌پرداز روسی ژیگا ورتوف و ایده‌های او درباره‌ ی "سینمای چشم" الهام گرفته است.
●ورتوف در دهه ۱۹۲۰ معتقد بود که دوربین باید حقیقت را همان‌طور که هست ثبت کند، بدون دخالت‌های نمایشی یا ساختگی.
اما سینما وریته به شکل مدرن خود در فرانسه و توسط مستندسازانی چون ژان روش (Jean Rouch) و ادگار مورَن (Edgar Morin) در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل دهه ۱۹۶۰ پدیدار شد.

●نخستین نمونه برجسته این سبک فیلم "کرونیک یک تابستان" (Chronique d'un été - 1961) ساخته ژان روش و ادگار مورَن بود که در آن، مستندسازان به تعامل مستقیم با سوژه‌های خود پرداختند و واکنش‌های طبیعی آن‌ها را ثبت کردند.

✤ ویژگی‌های سینما وریته

◀  ثبت بی‌واسطه زندگی واقعی: این سبک از دیالوگ‌های از پیش نوشته‌شده و صحنه‌پردازی‌های مصنوعی اجتناب می‌کند.
◀  استفاده از دوربین سبک و تجهیزات ساده: ظهور دوربین‌های 16 میلی‌متری سبک و تجهیزات صوتی پرتابل به مستندسازان اجازه داد تا به دل جامعه بروند و سوژه‌هایشان را در محیط واقعی فیلم‌برداری کنند.
◀  تعامل فیلم‌ساز با سوژه: برخلاف مستندهای سنتی که معمولاً فیلم‌ساز در پشت صحنه باقی می‌ماند، در سینما وریته مستندساز گاهی خود را وارد روایت می‌کند.
◀  عدم استفاده از موسیقی پس‌زمینه یا جلوه‌های ویژه: به‌جای آن، صدای طبیعی محیط و گفتگوها اصل داستان را پیش می‌برند.

  مستندهای مهم در سبک سینما وریته  

◀ ژان روش (Jean Rouch)
●کرونیک یک تابستان" (Chronique d'un été - 1961): یکی از مهم‌ترین مستندهای سینما وریته که زندگی مردم پاریس را در تابستان ۱۹۶۰ بررسی می‌کند.
●من، یک سیاه‌پوستم" (Moi, un noir - 1958): مستندی درباره جوانان مهاجر آفریقایی که برای کار به ساحل عاج آمده‌اند.

◀ ادگار مورَن (Edgar Morin)
●کرونیک یک تابستان" (Chronique d'un été - 1961): همکاری او با ژان روش که پایه‌گذار سبک سینما وریته شد.

◀ د. ای. پنه‌بیکر (D. A. Pennebaker)
●دانت لوک بک" (Dont Look Back - 1967): مستندی درباره تور موسیقی باب دیلن در انگلستان که تأثیر زیادی بر سینمای مستند موسیقی گذاشت.
●مونتری پاپ" (Monterey Pop - 1968): مستندی درباره جشنواره موسیقی راک مونتری که بخشی از جریان موسیقی دهه ۶۰ بود.

◀ فردریک وایزمن (Frederick Wiseman)
●تیت‌کات فولیز" (Titicut Follies - 1967): مستندی جنجالی درباره وضعیت اسفناک بیماران یک بیمارستان روانی در ماساچوست.
●بیمارستان" (Hospital - 1970): نگاهی واقع‌گرایانه به عملکرد بیمارستانی در نیویورک.

◀ آلبرت و دیوید میزلز (Albert and David Maysles)
●"گیمه شلتر" (Gimme Shelter - 1970): مستندی درباره تور رولینگ استونز در سال ۱۹۶۹ و حادثه مرگبار کنسرت آلتامونت.
●"گری گاردنز" (Grey Gardens - 1975): زندگی عجیب دو زن از اقوام خاندان کندی را در عمارتی متروکه به تصویر می‌کشد.

✤ تأثیر سینما وریته بر مستندسازی جهان
جنبش سینما وریته تأثیر بسزایی بر مستندسازی مدرن گذاشت و الهام‌بخش سبک‌های مشابهی مانند "مستند مشاهده‌ای" (Direct Cinema) در ایالات متحده شد.این سبک همچنان الهام‌بخش بسیاری از مستندسازان امروزی است که به دنبال نمایش واقعیت بدون واسطه و دست‌کاری هستند.

✤ سینما حقیقت در ایران
در ایران نیز جشنواره بین‌المللی "سینما حقیقت از سال ۱۳۸۶ به‌منظور نمایش و حمایت از مستندهای واقع‌گرایانه تأسیس شد.این جشنواره که توسط مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی برگزار می‌شود، محلی برای نمایش آثار مستندسازان ایرانی و بین‌المللی است و به معرفی و ترویج سینمای مستند متعهد و حقیقت‌گرا کمک می‌کند.

✤ نتیجه‌گیری
سینما وریته به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سبک‌های مستندسازی، توانست مرز بین فیلم‌سازی و واقعیت را کم‌رنگ کند و راه را برای مستندهایی که زندگی واقعی را همان‌طور که هست نشان می‌دهند، باز کند. از ژان روش و ادگار مورَن در فرانسه گرفته تا د. ای. پنه‌بیکر، فردریک وایزمن و برادران میزلز در آمریکا، این سبک همچنان الهام‌بخش فیلم‌سازانی است که به دنبال نمایش حقیقت بدون واسطه و دست‌کاری هستند.

تهیه و تنظیم: حسین جمالیان